Rekening-courantschuld van een DGA bij scheiding

Een rekening-courantverhouding tussen een directeur-grootaandeelhouder en de eigen besloten vennootschap lijkt tijdens het huwelijk soms vooral een administratieve post. Bij een scheiding kan die post echter grote gevolgen hebben. De schuld beïnvloedt mogelijk de waarde van de aandelen, de verdeling van het huwelijksvermogen, de beschikbare liquiditeit en de draagkracht voor alimentatie. Een zorgvuldige analyse voorkomt dat dezelfde schuld dubbel wordt verwerkt of ten onrechte bij de andere echtgenoot terechtkomt.

Wat is een rekening-courantschuld van een DGA?

Een rekening-courant is een doorlopende financiële verhouding tussen de DGA en de BV. Bedragen die de DGA privé uit de vennootschap ontvangt, kunnen als schuld aan de BV worden geboekt. Omgekeerd kan de DGA geld aan de onderneming voorschieten, waardoor juist een vordering op de BV ontstaat.

De rekening-courant kan bestaan uit privébetalingen door de BV, opnamen voor de woning, belastingbetalingen, vakanties of kosten van het gezin. Ook boekingen van dividend, salaris, rente en aflossingen kunnen het saldo veranderen. De naam van de grootboekrekening is niet beslissend. Er moet worden onderzocht welke transacties daadwerkelijk hebben plaatsgevonden en welke afspraken daarover bestaan.

De BV is een afzonderlijke rechtspersoon. Een schuld van de DGA aan de BV is daarom niet zonder meer hetzelfde als een schuld van beide echtgenoten. Wie meer algemene informatie zoekt over ondernemingsvermogen kan ook lezen over scheiden met een eigen bedrijf.

Het juridische kader bij de verdeling

Het huwelijksvermogensregime bepaalt de eerste richting

Of de rekening-courantschuld in de afwikkeling wordt betrokken, hangt onder meer af van huwelijkse voorwaarden, partnerschapsvoorwaarden of de toepasselijke gemeenschap van goederen. Ook de huwelijksdatum en de herkomst van vermogen kunnen relevant zijn. Bij huwelijkse voorwaarden moet worden gekeken naar verrekenbedingen, uitsluitingen, periodieke verrekening en eventuele afspraken over ondernemingsvermogen.

Bij een gemeenschap van goederen moet voor ieder vermogensbestanddeel afzonderlijk worden vastgesteld of het binnen of buiten de gemeenschap valt. Het is dus niet voldoende om alleen te bepalen van wie de aandelen zijn. De aandelen, de schuld aan de BV en eventuele vergoedingsrechten kunnen verschillend worden behandeld. Meer achtergrond staat op de pagina over gemeenschap van goederen en scheiding.

De BV blijft een zelfstandige schuldeiser

Echtgenoten kunnen onderling afspreken wie een schuld economisch voor zijn rekening neemt. Zo'n afspraak bindt de BV niet automatisch. Staat alleen de DGA als schuldenaar in de administratie en overeenkomst, dan wordt de andere echtgenoot door het echtscheidingsconvenant niet vanzelf contractueel schuldenaar van de BV. Andersom ontslaat een onderlinge toedeling de DGA niet zonder medewerking van de vennootschap van zijn betalingsverplichting.

Daarnaast moet het bestuur van de BV rekening houden met het vennootschappelijk belang. Een schuld kan niet vrijblijvend worden geschrapt om de scheiding eenvoudiger te maken. Kwijtschelding, verrekening met dividend of overdracht van de vordering kan civielrechtelijke, fiscale en boekhoudkundige gevolgen hebben.

Wie moet de rekening-courantschuld uiteindelijk dragen?

Het antwoord volgt niet uitsluitend uit de tenaamstelling. Voor de onderlinge verhouding tussen de echtgenoten zijn onder meer de volgende vragen belangrijk:

• Wie heeft de bedragen opgenomen en waarvoor zijn zij gebruikt?
• Is het geld besteed aan gezamenlijke huishoudelijke uitgaven of aan privévermogen van één echtgenoot?
• Vallen de aandelen en de schuld binnen hetzelfde te verdelen vermogen?
• Bestaan er huwelijkse voorwaarden of verrekenafspraken?
• Heeft de andere echtgenoot meegetekend of zich borg gesteld?
• Zijn er afspraken over rente, aflossing en een kredietlimiet?
• Is een deel van het saldo ontstaan door administratieve correcties, dividendboekingen of belastingen?

De besteding van het geld kan relevant zijn voor de interne draagplicht, maar leidt niet automatisch tot één vaste uitkomst. Dat gezinsuitgaven met geld van de BV zijn betaald, betekent bijvoorbeeld niet zonder meer dat beide echtgenoten rechtstreeks schuldenaar van de BV zijn. Voor algemene uitgangspunten over passiva kan de uitleg over schulden verdelen bij scheiding worden geraadpleegd.

Waardering van aandelen en schuld zonder dubbeltelling

De rekening-courantvordering staat doorgaans als bezitting op de balans van de BV. Daardoor kan zij de waarde van de aandelen verhogen. Tegelijkertijd is hetzelfde bedrag aan de kant van de DGA een privéschuld. Wanneer zowel de onderneming als de privéboedel wordt gewaardeerd, moeten beide kanten consequent worden verwerkt.

Een veelvoorkomend risico is dubbeltelling. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer de vordering volledig in de aandelenwaarde zit, terwijl de schuld daarnaast zonder passende correctie volledig aan één echtgenoot wordt toegedeeld. Het omgekeerde kan eveneens gebeuren: de schuld wordt afgetrokken, maar de ondernemingswaarde is al berekend alsof de vordering niet inbaar is.

De nominale boekwaarde is niet altijd gelijk aan de economische waarde. Van belang kunnen zijn:

• de terugbetalingscapaciteit van de DGA;
• de aanwezigheid van zekerheden;
• de zakelijke onderbouwing van rente en aflossing;
• de vraag of verrekening met dividend of salaris realistisch is;
• fiscale gevolgen van een gekozen oplossing;
• gebeurtenissen na de peildatum die informatie geven over de situatie op de peildatum.

Bij een grotere of onduidelijke post kan een onafhankelijke waarderingsdeskundige of accountant nodig zijn. De waardering van de aandelen en de beoordeling van de rekening-courant horen dan op elkaar aan te sluiten.

Stappenplan voor onderzoek en afwikkeling

Stap voor stap van saldo naar afspraak

1. Stel het vermogensregime vast. Verzamel de huwelijksakte, huwelijkse voorwaarden en eventuele wijzigingen of verrekenafspraken.
2. Bepaal relevante peildata. De datum voor de omvang van het vermogen kan verschillen van de waarderingsdatum. Leg vast welke datum voor welk onderdeel wordt gebruikt.
3. Reconstrueer het saldo. Controleer de grootboekmutaties, bankbetalingen, dividendbesluiten, salarisboekingen, rente en aflossingen.
4. Onderzoek de besteding. Maak onderscheid tussen gezinsuitgaven, investeringen, privébezittingen en zakelijke betalingen.
5. Breng de juridische documenten in beeld. Zoek naar rekening-courantovereenkomsten, zekerheden, borgstellingen en bestuurs- of aandeelhoudersbesluiten.
6. Laat waarderingen op elkaar aansluiten. Controleer of de vordering in de ondernemingswaarde zit en hoe de privéschuld wordt verwerkt.
7. Onderzoek fiscale gevolgen. Laat beoordelen wat aflossing, dividend, verrekening, overdracht of kwijtschelding betekent.
8. Leg de gekozen oplossing nauwkeurig vast. Beschrijf bedragen, betaalmomenten, rente, zekerheden en wat er gebeurt bij niet-nakoming.

Deze analyse kan onderdeel zijn van de bredere boedelverdeling bij scheiding. Een afspraak in een convenant moet bovendien aansluiten bij de administratie van de BV en bij eventuele afzonderlijke overeenkomsten.

Welke documenten zijn nodig?

Een betrouwbare beoordeling vraagt meer dan de laatste jaarrekening. Verzamel bij voorkeur stukken over meerdere boekjaren, zodat zichtbaar wordt hoe het saldo is ontstaan. Denk aan:

• jaarrekeningen en tussentijdse cijfers;
• grootboekkaarten van de rekening-courant;
• bankafschriften van de BV en relevante privérekeningen;
• de rekening-courant- of geldleningsovereenkomst;
• overzichten van rente en aflossingen;
• dividendbesluiten en salarisadministratie;
• aangiften en aanslagen die verband houden met de transacties;
• statuten, aandeelhoudersregister en aandeelhoudersovereenkomsten;
• huwelijkse voorwaarden en verrekenberekeningen;
• taxaties of waarderingsrapporten van de onderneming.

Een praktische algemene checklist is te vinden bij welke documenten verzamelt u vóór een scheiding?. Ontbrekende stukken moeten zo concreet mogelijk worden opgevraagd: noem het document, de periode en het doel van het verzoek.

Gevolgen voor alimentatie en beschikbare middelen

Een rekening-courantschuld kan ook een rol spelen bij alimentatie. De boekhoudkundige schuld zegt niet automatisch hoeveel inkomen de DGA beschikbaar heeft. Er kan worden gekeken naar salaris, dividendmogelijkheden, structurele privéopnamen, ondernemingsresultaten, liquiditeit en noodzakelijke bedrijfsreserves.

Een hoge opname kan erop wijzen dat tijdens het huwelijk meer privé is besteed dan uit het formele salaris blijkt. Tegelijkertijd kan de verplichting tot aflossing de toekomstige bestedingsruimte beperken. Beide omstandigheden moeten feitelijk worden onderbouwd. Het is niet passend om zonder financiële analyse te veronderstellen dat de DGA onbeperkt dividend kan uitkeren of juist helemaal niets kan betalen. Zie voor het algemene kader ook partneralimentatie berekenen.

Twee samengestelde praktijkvoorbeelden

Samengesteld praktijkvoorbeeld 1: opnamen voor woning en huishouden

Een DGA heeft tijdens het huwelijk bedragen uit de BV gebruikt voor een verbouwing, gezinsuitgaven en belastingbetalingen. Alles is op zijn rekening-courant geboekt. De aandelen staan op zijn naam, maar vallen volgens het toepasselijke vermogensregime in het te verdelen vermogen. Bij de eerste waardering wordt de volledige vordering van de BV meegenomen als bedrijfsbezitting.

In deze samengestelde situatie moet vervolgens worden voorkomen dat de schuld zonder samenhang opnieuw volledig ten nadele van dezelfde echtgenoot wordt verwerkt. De adviseurs reconstrueren het saldo, controleren de ondernemingswaarde en maken één consistente vermogensopstelling. De precieze verdeling hangt af van de afspraken, het vermogensregime en de overige bezittingen en schulden.

Samengesteld praktijkvoorbeeld 2: aandelen buiten de gemeenschap, schuld ter discussie

Een ondernemer bezat de aandelen al vóór het huwelijk en de aandelen vallen volgens de geldende afspraken buiten het te verdelen vermogen. Tijdens het huwelijk heeft de BV echter privé-uitgaven betaald. De andere echtgenoot stelt dat het geld grotendeels aan het gezamenlijke gezin is besteed. De DGA wijst erop dat alleen hij de overeenkomst met de BV heeft ondertekend.

Hier moeten verschillende vragen uit elkaar worden gehouden. Wie kan de BV aanspreken voor terugbetaling? Valt de privéschuld binnen het te verrekenen of te verdelen vermogen? Bestaat er een vergoedingsrecht? Is inkomen aan de huishouding onttrokken? Zonder de huwelijkse voorwaarden, transacties en jaarstukken kan daarover geen verantwoorde conclusie worden getrokken. De voorbeelden zijn illustratief en voorspellen geen uitkomst in een individueel dossier.

Mogelijke uitkomsten van de onderhandelingen of procedure

Afhankelijk van de feiten kunnen verschillende oplossingen worden onderzocht:

• de DGA houdt de aandelen en neemt de schuld intern volledig voor zijn rekening;
• de schuld wordt in de vermogensopstelling tussen echtgenoten verdeeld, terwijl de DGA extern schuldenaar van de BV blijft;
• een deel wordt vóór de verdeling afgelost uit ander vermogen;
• de schuld wordt onder voorwaarden verrekend met een rechtsgeldig dividend of salaris;
• andere bezittingen worden toegedeeld ter compensatie van de ondernemingswaarde en schuld;
• partijen spreken een betalingsregeling, rente en zekerheden af;
• een deskundige waardeert de aandelen en rekening-courant gezamenlijk;
• de rechter beslist over geschilpunten tussen de echtgenoten, voor zover deze aan de rechter kunnen worden voorgelegd.

Geen van deze mogelijkheden is automatisch de beste. De BV kan bovendien niet zonder haar rechtsgeldige medewerking aan een afspraak tussen de echtgenoten worden gebonden.

Veelgemaakte fouten

• Alleen de laatste balans gebruiken. Daardoor blijft onduidelijk hoe het saldo is ontstaan.
• Boekwaarde en werkelijke waarde gelijkstellen. Inbaarheid en fiscale gevolgen kunnen relevant zijn.
• De BV behandelen alsof zij onderdeel is van het huwelijk. De vennootschap is een zelfstandige rechtspersoon.
• De aandelen en schuld los waarderen. Dit vergroot het risico op dubbeltelling.
• Geen onderscheid maken tussen externe aansprakelijkheid en interne draagplicht. Een afspraak tussen echtgenoten verandert niet vanzelf de positie van de BV.
• Na de peildatum blijven opnemen zonder administratie. Nieuwe transacties kunnen het conflict en de waardering ingewikkelder maken.
• Een fiscale oplossing veronderstellen zonder advies. Een boeking als dividend of kwijtschelding kan gevolgen hebben die vooraf moeten worden onderzocht.

Wat te doen bij informatieachterstand of conflict?

De niet-ondernemende echtgenoot heeft vaak minder toegang tot de administratie. Begin daarom met een gerichte documentenlijst en vraag om een toelichting per opvallende boeking. Een accountant kan de aansluiting tussen grootboek, bank en jaarrekening controleren. Een waarderingsdeskundige kan beoordelen hoe de rekening-courant in de aandelenwaarde is verwerkt.

Bij blijvend verschil kan juridische bijstand nodig zijn voor informatieverzoeken, onderhandelingen of een procedure. De algemene procesgang staat beschreven in de echtscheidingsprocedure stap voor stap. Echtscheidingsprocedure.nl is geen advocatenkantoor, geeft algemene eerstelijnsinformatie en kan waar passend doorverwijzen. De informatie op deze pagina vervangt geen beoordeling van een concreet dossier.

Aanvullende juridische informatie

• Juridische informatie voor ondernemers – aanvullende algemene uitleg over juridische aandachtspunten rond ondernemingen, vermogen en zakelijke verplichtingen.
• Rechtspraak – echtscheidingsprocedure – officiële informatie over het verloop van een echtscheidingsprocedure, waaronder verzoek, verweer en behandeling door de rechtbank.

Veelgestelde vragen