Partneralimentatie als het jongste kind nog geen twaalf jaar is

Na een scheiding kan een ouder voor een jong kind zorgen en tegelijkertijd partneralimentatie vragen of moeten betalen. De leeftijd van het kind speelt daarbij op verschillende manieren een rol. Zo kunnen de dagelijkse zorg, beschikbare kinderopvang en verdeling van zorgtaken invloed hebben op de mogelijkheid om meer te werken. Daarnaast kent de wettelijke regeling over de duur van partneralimentatie een bijzondere regel voor ouders van een jong kind.

Een kind onder de twaalf geeft echter geen automatisch recht op partneralimentatie. Evenmin volgt daaruit een vast bedrag. De omstandigheden van beide ex-partners moeten in samenhang worden beoordeeld. Hieronder leest u welke juridische uitgangspunten gelden, welke gegevens nodig zijn en welke oplossingen mogelijk zijn.

Wat betekent een jong kind voor partneralimentatie?

Partneralimentatie is bedoeld als bijdrage in het levensonderhoud van een ex-echtgenoot of voormalig geregistreerd partner die na de scheiding niet volledig in de eigen behoefte kan voorzien. Daarbij wordt gekeken naar de welstand tijdens het huwelijk, de redelijke behoefte van de ontvanger en de financiële draagkracht van de ander. Meer algemene informatie staat op de pagina partneralimentatie na scheiding.

De aanwezigheid van een kind jonger dan twaalf jaar kan relevant zijn voor de vraag hoeveel inkomen een ouder redelijkerwijs kan verdienen. Een intensieve zorgregeling, beperkte opvangmogelijkheden of bijzondere zorgbehoeften kunnen uitbreiding van werk bemoeilijken. Daar staat tegenover dat ook mag worden onderzocht of de ouder de arbeidsuren geleidelijk kan uitbreiden, opvang kan regelen of ander werk kan vinden.

De leeftijd van het kind is dus een factor, maar geen losstaand beslispunt. Ook opleiding, werkervaring, gezondheid, arbeidsverleden, reistijd, schooltijden en de bijdrage van de andere ouder kunnen meetellen.

Het juridische kader: behoefte, draagkracht en verdiencapaciteit

Behoefte van de alimentatiegerechtigde

Voor partneralimentatie moet eerst worden vastgesteld welke behoefte na de scheiding bestaat. Daarbij kan het uitgavenpatroon tijdens het huwelijk een rol spelen, maar opgevoerde lasten moeten wel voldoende concreet en redelijk zijn. Vervolgens wordt het eigen inkomen van de mogelijke ontvanger meegenomen. Ook inkomsten die deze persoon redelijkerwijs kan verwerven, kunnen relevant zijn.

De zorg voor een jong kind kan de verdiencapaciteit beperken, maar sluit die niet per definitie uit. Een ouder die tijdens het huwelijk weinig werkte vanwege de zorg kan tijd nodig hebben om arbeidsuren op te bouwen. Een ouder die al vrijwel volledig werkte, zal doorgaans anders worden beoordeeld. Voor een eerste cijfermatige oriëntatie kunt u lezen over partneralimentatie berekenen, maar een berekening blijft afhankelijk van actuele en volledige gegevens.

Draagkracht en voorrang van kinderalimentatie

De alimentatieplichtige moet voldoende financiële ruimte hebben om bij te dragen. Inkomen, belastingen en redelijke lasten worden daarom onderzocht. Ook financiële verplichtingen tegenover kinderen wegen mee. Als de beschikbare draagkracht niet voldoende is om zowel kinder- als partneralimentatie volledig te betalen, heeft de bijdrage voor minderjarige kinderen in beginsel voorrang.

Dat maakt een afzonderlijke berekening van de kosten van het kind belangrijk. Verwar partneralimentatie daarom niet met kinderalimentatie na scheiding. Kinderalimentatie is bestemd voor de kosten van verzorging en opvoeding van het kind; partneralimentatie ziet op het levensonderhoud van de ex-partner.

Invloed van de zorgverdeling en kinderopvang

De feitelijke zorgverdeling kan belangrijker zijn dan het etiket dat ouders eraan geven. Ook wanneer ouders spreken van co-ouderschap, moet worden bekeken op welke dagen het kind bij iedere ouder verblijft, wie school- en opvangmomenten opvangt en wie beschikbaar moet zijn bij ziekte of vakanties.

Een rechter kan van een ouder verlangen dat deze de mogelijkheden voor werk en opvang onderbouwt. De enkele mededeling dat werken niet mogelijk is vanwege een kind onder de twaalf zal meestal onvoldoende zijn. Relevant kunnen zijn:

• de school- en opvangtijden van het kind;
• de kosten en feitelijke beschikbaarheid van kinderopvang;
• de verdeling van weekenden, vakanties en doordeweekse zorg;
• medische of ontwikkelingsgerelateerde behoeften van het kind;
• de flexibiliteit van beide werkgevers;
• de reisafstand tussen woningen, school, opvang en werk.

Leg praktische afspraken duidelijk vast in het ouderschapsplan bij scheiding. Daarmee ontstaat geen automatisch antwoord op de alimentatievraag, maar een concrete zorgregeling maakt een financiële beoordeling wel beter uitvoerbaar.

Duur van partneralimentatie bij een kind onder de twaalf

Voor verzoeken waarop de sinds 1 januari 2020 geldende regels van toepassing zijn, is de hoofdregel dat de duur wordt gekoppeld aan de duur van het huwelijk, met een wettelijk maximum. Als ex-partners samen een jong kind hebben, kan een bijzondere termijn gelden waardoor partneralimentatie niet eerder eindigt dan op het moment dat het jongste kind twaalf jaar wordt. Als meerdere wettelijke termijnen naast elkaar van toepassing zijn, kan de langste relevante termijn bepalend zijn.

Dit is een regel over de mogelijke einddatum, niet over het ontstaan of de hoogte van de alimentatie. Er moet nog steeds behoefte bestaan en de andere ex-partner moet draagkracht hebben. Bovendien kunnen oudere afspraken en beschikkingen onder overgangsregels vallen. Ook de precieze gezinssituatie en juridische relatie tot het kind kunnen van belang zijn. Lees daarom meer over de duur van partneralimentatie en laat bij twijfel vaststellen welk wettelijk regime van toepassing is.

Het bereiken van de twaalfde verjaardag betekent evenmin dat een ouder vanaf die dag volledig in het eigen levensonderhoud kan voorzien. Wel kan de wettelijke alimentatietermijn dan eindigen als juist de kindgerelateerde uitzondering de einddatum bepaalde. Een eventuele verlenging door de rechter is slechts in bijzondere omstandigheden aan de orde en moet tijdig en zorgvuldig worden beoordeeld.

Stappenplan voor een zorgvuldige beoordeling

1. Breng de gezinssituatie in kaart. Noteer de leeftijd van ieder kind, de hoofdverblijfplaats, de zorgdagen en het gebruik van opvang.
2. Bepaal de kosten van de kinderen. Onderzoek eerst de behoefte van de kinderen en de verdeling daarvan tussen de ouders.
3. Maak het inkomen van beide ex-partners inzichtelijk. Gebruik recente stukken en vermeld structurele toeslagen, bonussen en wisselende inkomsten afzonderlijk.
4. Onderzoek de eigen verdienmogelijkheden. Beschrijf opleiding, werkervaring, huidige uren, sollicitaties en praktische beperkingen door de zorg.
5. Bereken behoefte en draagkracht. Houd partner- en kinderalimentatie uit elkaar en voorkom dat dezelfde kosten tweemaal worden opgevoerd.
6. Bespreek bedrag, ingangsdatum en duur. Leg ook vast wanneer partijen opnieuw overleggen, bijvoorbeeld bij uitbreiding van werk of een wijziging van de zorgregeling.
7. Laat afspraken juridisch controleren. Onduidelijke formuleringen over indexering, einddata of samenloop met kinderalimentatie kunnen later discussie veroorzaken.

Welke documenten heeft u nodig?

Een betrouwbare beoordeling begint met controleerbare informatie. Verzamel in ieder geval stukken die passen bij uw inkomens- en gezinssituatie:

• recente loonstroken, jaaropgaven en belastingaangiften;
• gegevens over uitkeringen, pensioen of inkomsten uit onderneming;
• arbeidscontracten en informatie over arbeidsuren;
• bankafschriften en een onderbouwd overzicht van vaste uitgaven;
• het ouderschapsplan of een concept-zorgregeling;
• facturen en overeenkomsten voor kinderopvang;
• informatie over woonlasten en eventuele schulden;
• stukken over medische of extra zorgkosten, voor zover relevant;
• eerdere alimentatieafspraken, correspondentie en beschikkingen.

Bij een ondernemer zijn doorgaans meerdere boekjaren en actuele tussentijdse cijfers nodig. Eén aangifte of een enkele winstprognose geeft vaak geen volledig beeld. Maak daarnaast onderscheid tussen zakelijke lasten, privé-uitgaven en incidentele posten.

Afspraken maken of de rechter laten beslissen

Ex-partners kunnen in overleg afspraken maken over partneralimentatie. Zij kunnen daarbij rekening houden met een tijdelijke beperking van de verdiencapaciteit, een stapsgewijze verlaging of een afgesproken evaluatiemoment. Dergelijke afspraken kunnen worden opgenomen in een echtscheidingsconvenant. Formuleer duidelijk wat er gebeurt bij inkomenswijzigingen, wijziging van zorgdagen of het wegvallen van opvang.

Als overleg niet lukt, kan tijdens de echtscheidingsprocedure om partneralimentatie worden verzocht. Voor indiening van een verzoek bij de rechtbank is juridische bijstand van een advocaat nodig. Bij acute financiële problemen kan worden onderzocht of een tijdelijke beslissing nodig is, maar spoed moet concreet worden onderbouwd.

Een rechter beoordeelt de overgelegde standpunten en financiële gegevens. De uitkomst kan afwijken van het bedrag dat een van beide partijen zelf heeft berekend. Echtscheidingsprocedure.nl is geen advocatenkantoor, beoordeelt geen individueel dossier en kan geen uitkomst voorspellen. De website biedt algemene eerstelijnsinformatie en kan waar passend doorverwijzen.

Twee samengestelde praktijkvoorbeelden

Samengesteld praktijkvoorbeeld 1: zorguitbreiding en opbouw van werk

Een ouder werkt twee dagen per week en verzorgt een kind van zes op de meeste schooldagen. De andere ouder werkt voltijds, maar kan structureel één extra zorgdag op zich nemen. Er is buitenschoolse opvang beschikbaar, al brengt die kosten mee. Bij de alimentatiebeoordeling wordt niet alleen naar het huidige parttime inkomen gekeken. Ook de haalbaarheid van uitbreiding naar meer uren, de opvangkosten en de aangepaste zorgregeling worden onderzocht.

Een mogelijke oplossing is een bijdrage die aansluit bij de huidige situatie, gecombineerd met een concreet evaluatiemoment. Dat is geen vanzelfsprekende uitkomst: als uitbreiding van werk direct haalbaar blijkt, kan eerder met een hogere verdiencapaciteit rekening worden gehouden.

Samengesteld praktijkvoorbeeld 2: kinderalimentatie beperkt de draagkracht

Twee ex-partners hebben kinderen van vier en tien jaar. De kinderen wonen hoofdzakelijk bij de ouder met het laagste inkomen. De andere ouder heeft een redelijk inkomen, maar draagt ook aanzienlijke kosten voor de kinderen en heeft vaste woonlasten. Eerst wordt onderzocht welk bedrag voor de kinderen beschikbaar moet zijn. Daarna blijkt slechts beperkte ruimte voor partneralimentatie over te blijven.

Het jongste kind kan gevolgen hebben voor de mogelijke duur van de partneralimentatie, maar creëert geen draagkracht die financieel niet aanwezig is. De hoogte kan daarom beperkt zijn, ook wanneer de ontvangende ouder vanwege de zorg nog niet volledig kan werken.

Veelgemaakte fouten

• Aannemen dat een kind onder de twaalf automatisch recht geeft op alimentatie. Behoefte en draagkracht moeten afzonderlijk worden vastgesteld.
• Kinderkosten opnemen als persoonlijke behoefte. Dit kan tot dubbeltelling leiden als dezelfde kosten al bij kinderalimentatie zijn verwerkt.
• Alleen het huidige inkomen gebruiken. Ook redelijkerwijs te verwerven inkomen kan een rol spelen.
• De zorgregeling te algemeen beschrijven. Een globale afspraak geeft weinig inzicht in de feitelijke beschikbaarheid voor werk.
• Een einddatum zonder controle overnemen. De toepasselijke wettelijke termijn kan afhangen van de datum van het verzoek, eerdere afspraken en uitzonderingen.
• Wijzigingen mondeling afspreken. Zonder duidelijke vastlegging ontstaan snel geschillen over bedrag, ingangsdatum en achterstanden.

Mogelijke uitkomsten en latere wijzigingen

Afhankelijk van de omstandigheden kan de beoordeling leiden tot partneralimentatie voor een bepaalde periode, een lager bedrag naast kinderalimentatie, een stapsgewijze afbouw of afwijzing van het verzoek. Ook kan worden afgesproken dat partijen opnieuw rekenen zodra een ouder meer gaat werken of de zorgverdeling verandert.

Een bestaande bijdrage verandert niet altijd vanzelf wanneer de feitelijke situatie wijzigt. Een relevante inkomenswijziging, andere zorgregeling, verlies van werk of onjuiste eerdere uitgangspunten kan aanleiding zijn om alimentatie te wijzigen. Stop niet eenzijdig met betalen zonder na te gaan of daarvoor een rechtsgeldige afspraak of beslissing nodig is. Anders kunnen achterstanden ontstaan.

Aanvullende juridische informatie

• Rechtspraak – alimentatie: officiële algemene informatie over alimentatie, de procedure en onderwerpen zoals behoefte, draagkracht en wijziging.
• Juridische informatie over alimentatie wijzigen: aanvullende uitleg over situaties waarin gewijzigde financiële of gezinsomstandigheden aanleiding kunnen geven om alimentatie opnieuw te beoordelen.

Wanneer professionele hulp verstandig kan zijn

Juridische en financiële begeleiding kan vooral nuttig zijn bij wisselende inkomsten, een onderneming, discussie over verdiencapaciteit, hoge opvangkosten of onenigheid over de zorgverdeling. Ook bij een oudere beschikking of een alimentatieafspraak van vóór 2020 kan controle van het toepasselijke recht belangrijk zijn.

Een adviseur kan stukken ordenen, berekeningen vergelijken en beoordelen welke afspraken duidelijk moeten worden vastgelegd. Mediation kan passen als beide ex-partners nog gezamenlijk tot oplossingen kunnen komen. Bij een procedure of een scherp financieel conflict kan individuele bijstand geschikter zijn. Geen enkele route biedt vooraf zekerheid over de uiteindelijke uitkomst.

Veelgestelde vragen