Echtscheiding wanneer uw partner in het buitenland woont

Een echtscheiding met een partner in het buitenland vraagt om meer voorbereiding dan een volledig Nederlandse scheiding. De afstand is meestal niet het grootste juridische probleem. Belangrijker zijn de internationale bevoegdheid van de rechter, het toepasselijke recht, de officiële betekening van stukken en de erkenning van de uiteindelijke beslissing.

Dat uw partner niet in Nederland woont, betekent niet automatisch dat u in diens woonland moet procederen. Omgekeerd is een Nederlandse procedure ook niet altijd mogelijk. De beoordeling hangt onder meer af van de gewone verblijfplaats van beide echtgenoten, eerdere gezamenlijke woonplaatsen, nationaliteit en het moment waarop een procedure wordt gestart. Echtscheidingsprocedure.nl geeft algemene eerstelijnsinformatie en kan zo nodig doorverwijzen. De informatie op deze pagina is geen advies over een individueel dossier.

Wanneer is sprake van een internationale echtscheiding?

Van een internationale echtscheiding is sprake wanneer de scheiding een relevante band heeft met meer dan één land. Dat is bijvoorbeeld het geval als één echtgenoot in Nederland woont en de ander in België, Duitsland, Turkije of een land buiten Europa. Ook een huwelijk dat in het buitenland is gesloten, buitenlandse nationaliteiten, vermogen in meerdere landen of kinderen die over de grens wonen kunnen de zaak internationaal maken.

De feitelijke woonplaats verdient bijzondere aandacht. Een inschrijving in een bevolkingsregister is belangrijk, maar niet altijd doorslaggevend. Bij de gewone verblijfplaats wordt gekeken naar het land waar iemand duurzaam woont en waar het centrum van het dagelijkse leven ligt. Tijdelijk verblijf voor werk of familie hoeft daarom niet direct tot een nieuwe gewone verblijfplaats te leiden.

Zie voor een bredere introductie ook de pagina over internationale echtscheiding.

Welke rechter mag de echtscheiding behandelen?

Voordat een verzoek wordt ingediend, moet worden onderzocht of de Nederlandse rechter internationaal bevoegd is. Binnen de Europese Unie wordt dit voor veel echtscheidingen bepaald door Europese regels. Aanknopingspunten kunnen zijn:

• de gewone verblijfplaats van beide echtgenoten;
• de laatste gezamenlijke gewone verblijfplaats, als één van hen daar nog woont;
• de gewone verblijfplaats van de verweerder;
• bij een gezamenlijk verzoek: de gewone verblijfplaats van één van beide echtgenoten;
• onder voorwaarden: de gewone verblijfplaats van de verzoeker;
• in bepaalde situaties: de gemeenschappelijke nationaliteit.

Bij landen buiten de Europese Unie kunnen Nederlandse bevoegdheidsregels, internationale verdragen en het recht van het andere land een rol spelen. Daardoor kan het voorkomen dat zowel een Nederlandse als een buitenlandse rechter bevoegd lijkt. Welke procedure als eerste is gestart, kan dan belangrijk zijn. Laat de bevoegdheid daarom beoordelen voordat stukken worden ingediend.

Gezamenlijk of eenzijdig verzoek

Zijn beide partners het eens over de scheiding en de gevolgen daarvan, dan kan mogelijk een gezamenlijk verzoek worden ingediend. De woonplaats in het buitenland staat samenwerking niet in de weg. Overleg kan digitaal plaatsvinden en documenten kunnen op afstand worden ondertekend, mits de gekozen werkwijze juridisch bruikbaar is.

Werkt de buitenlandse partner niet mee, dan blijft een eenzijdig verzoek mogelijk wanneer de Nederlandse rechter bevoegd is. Meer uitleg staat op gezamenlijk of eenzijdig scheiden: wat is het verschil?.

Welk recht wordt op de scheiding toegepast?

Bevoegdheid en toepasselijk recht zijn twee verschillende vragen. Een Nederlandse rechter kan bevoegd zijn, terwijl voor een bepaald onderdeel buitenlands recht relevant is. Voor de ontbinding van het huwelijk gelden regels waarmee wordt bepaald welk recht van toepassing is. Binnen een deel van Europa bestaan daarvoor gezamenlijke regels. Soms kunnen echtgenoten binnen wettelijke grenzen een rechtskeuze maken.

Voor nevenonderwerpen kan een afzonderlijke beoordeling nodig zijn. Denk aan de verdeling van vermogen, huwelijkse voorwaarden, partneralimentatie, kinderalimentatie, pensioen en ouderlijke verantwoordelijkheid. Het recht dat op de echtscheiding zelf wordt toegepast, geldt dus niet vanzelfsprekend voor al deze onderwerpen.

Bij buitenlands vermogen of buitenlandse huwelijkse voorwaarden kan een vertaling of een juridische verklaring over het buitenlandse recht nodig zijn. Een Nederlandse advocaat kan daarvoor samenwerken met een jurist of advocaat in het betreffende land.

Hoe wordt uw partner in het buitenland op de hoogte gebracht?

Bij een eenzijdige procedure moet uw partner officieel de gelegenheid krijgen om kennis te nemen van het verzoek en daarop te reageren. Een e-mail of bericht via sociale media is daarvoor doorgaans niet voldoende. Processtukken moeten volgens de toepasselijke internationale en nationale voorschriften worden verzonden of betekend.

Binnen Europa gelden regels voor de grensoverschrijdende bezorging van gerechtelijke stukken. Voor veel landen buiten Europa kan een verdrag over internationale betekening gelden. Is geen verdrag van toepassing, dan kan bezorging via diplomatieke of andere voorgeschreven kanalen nodig zijn. Dit kan extra tijd kosten.

Het juiste adres van uw partner is daarom belangrijk. Is het adres onbekend, dan moet worden onderzocht welke stappen nodig zijn om het adres te achterhalen en welke alternatieve wijze van oproeping juridisch is toegestaan. De rechter kan controleren of de buitenlandse partner voldoende gelegenheid heeft gehad om verweer te voeren.

Stappenplan voor een scheiding met een partner in het buitenland

1. Breng de internationale aanknopingspunten in kaart. Noteer woonplaatsen, nationaliteiten, huwelijksplaats, eerdere gezamenlijke woonplaats en de verblijfplaats van de kinderen.
2. Controleer de bevoegdheid. Laat beoordelen of de Nederlandse rechter het verzoek kan behandelen en of elders al een procedure loopt.
3. Onderzoek het toepasselijke recht. Doe dit afzonderlijk voor de scheiding, het vermogen, alimentatie en de onderwerpen rond kinderen.
4. Kies tussen gezamenlijk en eenzijdig procederen. Bij overeenstemming kunnen afspraken worden vastgelegd in een convenant en, indien van toepassing, een ouderschapsplan.
5. Verzamel en vertaal documenten. Controleer of buitenlandse stukken moeten worden gelegaliseerd of van een apostille moeten worden voorzien.
6. Dien het verzoek via een advocaat in. Voor een Nederlandse echtscheidingsprocedure is bijstand van een advocaat nodig. Bekijk ook de algemene uitleg over een echtscheidingsadvocaat.
7. Zorg voor correcte bezorging in het buitenland. Bij een eenzijdig verzoek moeten de processtukken volgens de geldende regels bij de andere partner terechtkomen.
8. Behandel de gevolgen van de scheiding. Denk aan kinderen, alimentatie, woning, schulden, vermogen en pensioen.
9. Regel de afronding en registratie. Een Nederlandse echtscheidingsbeschikking moet volgens de daarvoor geldende procedure worden ingeschreven. Controleer daarnaast of registratie of erkenning in het buitenland nodig is.

Een overzicht van een reguliere procedure vindt u bij de echtscheidingsprocedure stap voor stap.

Welke documenten zijn meestal nodig?

Welke stukken nodig zijn, hangt af van de landen en de onderwerpen in de procedure. Vaak zijn in ieder geval de volgende documenten relevant:

• een afschrift of uittreksel van de huwelijksakte;
• gegevens over de huidige en eerdere woonplaatsen;
• kopieën van identiteitsdocumenten;
• geboorteakten van minderjarige kinderen;
• bewijs van inschrijving of verblijf in het buitenland;
• huwelijkse voorwaarden of een buitenlandse huwelijksovereenkomst;
• inkomensgegevens, belastingstukken en bankafschriften;
• gegevens over woningen, ondernemingen, schulden en pensioen;
• eventuele buitenlandse rechterlijke beslissingen of lopende procedures;
• adresgegevens waarmee officiële bezorging mogelijk is.

Buitenlandse documenten moeten soms worden vertaald door een beëdigd vertaler. Afhankelijk van het land kan ook legalisatie of een apostille nodig zijn. Vraag vooraf welke vorm wordt geaccepteerd; dat voorkomt dat een document opnieuw moet worden aangevraagd. Gebruik desgewenst de checklist welke documenten verzamelt u vóór een scheiding?.

Kinderen die in Nederland of in het buitenland wonen

Bij kinderen wordt de bevoegdheid niet zonder meer bepaald door de rechter die de echtscheiding behandelt. Voor gezag, hoofdverblijfplaats en zorg- of omgangsafspraken is de gewone verblijfplaats van het kind vaak een belangrijk uitgangspunt. Een kind dat duurzaam in het buitenland woont, kan daardoor onder de bevoegdheid van een buitenlandse rechter vallen.

Verhuis niet eenzijdig met een kind naar een ander land als de andere gezaghebbende ouder daarvoor toestemming moet geven. Een ongeoorloofde internationale verhuizing kan leiden tot een teruggeleidingsprocedure. Ook een paspoort, schoolkeuze, medische zorg en reiskosten verdienen expliciete afspraken.

Onderdelen van internationale afspraken over kinderen

Een praktisch ouderschapsplan kan naast de gebruikelijke onderwerpen ook afspraken bevatten over vluchten, halen en brengen, vakanties, videobellen, reisdocumenten, toestemming voor reizen en verdeling van internationale vervoerskosten. Zie voor de basis het ouderschapsplan bij scheiding.

Vermogen, woning en alimentatie over de grens

Een buitenlandse bankrekening, vakantiewoning of onderneming moet in de inventarisatie worden betrokken. Eerst moet worden vastgesteld welk vermogensrechtelijk stelsel geldt. Dat kan afhangen van huwelijkse voorwaarden, een rechtskeuze, de huwelijksdatum en de landen waarmee echtgenoten tijdens het huwelijk verbonden waren.

Een Nederlandse beslissing over een woning in het buitenland verandert niet automatisch de eigendomsregistratie in dat land. Voor overdracht of verkoop kunnen lokale formaliteiten, belastingen en een plaatselijke notaris of advocaat nodig zijn.

Ook bij alimentatie spelen internationale regels. De bevoegde rechter, het toepasselijke recht, valuta, belastinggevolgen en uitvoering in het woonland kunnen van belang zijn. Bij sterk wisselende inkomsten of verschillende kosten van levensonderhoud is een zorgvuldige financiële onderbouwing nodig.

Samengesteld praktijkvoorbeeld 1: gezamenlijk verzoek vanuit twee EU-landen

Nora woont na de relatiebreuk in Nederland. Haar echtgenoot Mateo woont en werkt duurzaam in Spanje. Zij zijn het eens over de scheiding, hebben geen minderjarige kinderen en willen hun afspraken over spaargeld en partneralimentatie vastleggen.

Vooraf wordt onderzocht of de Nederlandse rechter bevoegd is en welk recht geldt voor de verschillende onderdelen. De woonplaats van Mateo verhindert een gezamenlijk verzoek niet. De afspraken worden schriftelijk vastgelegd, buitenlandse inkomensstukken worden vertaald en de ondertekening wordt controleerbaar georganiseerd. Na de Nederlandse procedure onderzoeken zij of de beschikking in Spanje administratief moet worden verwerkt. Dit samengestelde voorbeeld laat zien dat overeenstemming de procedure kan vereenvoudigen, maar de internationale controles niet overbodig maakt.

Samengesteld praktijkvoorbeeld 2: onbekend adres en kinderen in het buitenland

Samira woont in Nederland en wil eenzijdig scheiden. Haar echtgenoot is met de kinderen naar een land buiten de Europese Unie vertrokken. Zij kent alleen zijn oude adres en er bestaat discussie over de verblijfplaats van de kinderen.

In deze samengestelde situatie moeten meerdere vragen afzonderlijk worden behandeld. Er moet worden beoordeeld of Nederland bevoegd is voor de echtscheiding, waar de kinderen hun gewone verblijfplaats hebben en hoe het verzoek officieel kan worden bezorgd. Een gewone e-mail aan de echtgenoot volstaat niet vanzelfsprekend. Ook kan gespecialiseerde bijstand in het andere land nodig zijn. De Nederlandse rechter kan mogelijk wel over de scheiding oordelen, maar niet automatisch over alle onderwerpen rond de kinderen.

Veelgemaakte fouten bij een grensoverschrijdende scheiding

• Te snel een procedure starten. Zonder bevoegdheidscontrole kan discussie ontstaan over de juiste rechter of een parallelle procedure.
• Aannemen dat Nederlands recht overal geldt. Voor vermogen, alimentatie en kinderen kunnen andere regels gelden.
• Processtukken informeel versturen. Onjuiste bezorging kan de behandeling vertragen of erkenning bemoeilijken.
• Buitenlandse documenten zonder vereiste vertaling indienen. Informeer vooraf naar vertaling, legalisatie en apostille.
• Alleen de Nederlandse registratie regelen. In het woonland of huwelijksland kan een aanvullende administratieve stap nodig zijn.
• Een kind zonder vereiste toestemming meenemen. Dit kan ernstige familierechtelijke gevolgen hebben.
• Buitenlands vermogen vergeten. Onvolledige informatie kan later nieuwe procedures of uitvoeringsproblemen veroorzaken.

Mogelijke uitkomsten en aandachtspunten na de beschikking

De Nederlandse rechter kan de echtscheiding uitspreken en, als hij daarvoor bevoegd is, beslissingen nemen over nevenverzoeken. Ook kan de rechter bepaalde onderwerpen niet behandelen omdat een buitenlandse rechter bevoegd is. Soms wordt de scheiding in Nederland behandeld, terwijl over een woning of de kinderen elders een afzonderlijke procedure nodig is.

Na de beschikking is de scheiding nog niet altijd volledig administratief afgerond. De beschikking moet volgens de Nederlandse regels worden ingeschreven. Vervolgens moet worden nagegaan of erkenning, registratie of uitvoering in het buitenland nodig is. Binnen Europa bestaan daarvoor vaak vereenvoudigde regels. Buiten Europa kunnen aanvullende documenten of een lokale procedure worden verlangd. Een uitkomst in Nederland biedt daarom niet zonder meer zekerheid over de verwerking in ieder ander land.

Aanvullende juridische informatie

Rechtspraak – echtscheidingsprocedure geeft officiële algemene informatie over het verzoekschrift, verweer, een eventuele zitting en de afronding van een Nederlandse procedure.

Uitleg over echtscheiding en juridische hulp bevat aanvullende informatie over procedurele, financiële en praktische onderwerpen en mogelijke vervolgstappen bij een scheiding.

Veelgestelde vragen