Bij een scheiding moeten niet alleen bezittingen, maar ook schulden worden geïnventariseerd. Een belastingschuld vraagt extra aandacht. De persoon die volgens de onderlinge verdeling de schuld betaalt, is namelijk niet automatisch dezelfde persoon die de Belastingdienst kan aanspreken. Ook kunnen na de scheiding nog aanslagen, correcties of terugvorderingen volgen over de periode waarin u samenwoonde.
Wat valt onder een belastingschuld bij scheiding?
Met een belastingschuld wordt meestal een openstaande aanslag of terugvordering bedoeld. Denk aan inkomstenbelasting, een terug te betalen voorlopige aanslag, een toeslagterugvordering of een zakelijke belastingschuld. Ook belastingrente, invorderingsrente en kosten kunnen onderdeel van het openstaande bedrag worden.
Niet iedere toekomstige belastingpost is al zichtbaar op het moment dat u uit elkaar gaat. Er kan bijvoorbeeld nog geen definitieve aanslag zijn opgelegd. Toch kan uit aangiften, jaaropgaven of correspondentie al blijken dat een naheffing of terugbetaling waarschijnlijk is. Zo'n voorzienbare verplichting hoort bij een zorgvuldige financiële inventarisatie.
Een belastingteruggave werkt andersom: die kan een te verdelen vermogensbestanddeel zijn. Het is daarom verstandig om schulden en verwachte teruggaven over dezelfde belastingjaren naast elkaar te zetten.
Het juridische kader: twee verschillende verhoudingen
De verhouding met de Belastingdienst
De belastingwetgeving en de opgelegde beschikking bepalen wie tegenover de Belastingdienst betalingsplichtig of aansprakelijk is. Een aanslag op naam van één partner kan doorgaans bij die persoon worden ingevorderd. Dat echtgenoten onderling afspreken dat de ander betaalt, verandert de tenaamstelling niet. Een echtscheidingsconvenant bindt de Belastingdienst in beginsel niet.
In bijzondere situaties kunnen ruimere aansprakelijkheids- of verhaalsregels gelden. Dat kan bijvoorbeeld spelen bij bepaalde gezamenlijke fiscale keuzes, ondernemingsschulden of aansprakelijkstelling op een andere wettelijke grond. De precieze beschikking en de soort belasting moeten daarom worden gecontroleerd.
De onderlinge verhouding tussen ex-partners
Los van de invordering moet worden bepaald wie de schuld tussen de partners uiteindelijk draagt. Daarbij zijn het huwelijksvermogensregime, huwelijkse voorwaarden, de oorsprong van de schuld en gemaakte afspraken van belang. Een partner die door de Belastingdienst wordt aangesproken, kan volgens de onderlinge verdeling mogelijk een vergoedingsvordering op de ander hebben. Of zo'n vordering bestaat en verhaalbaar is, hangt af van de omstandigheden.
Dit onderscheid komt ook terug bij de bredere verdeling van schulden bij scheiding. Alleen opschrijven dat ieder de helft draagt, is onvoldoende wanneer niet is geregeld wie betaalt, wanneer dat gebeurt en wat geldt als één van beiden niet nakomt.
Welk huwelijksvermogensregime geldt?
Bij huwelijken die vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden zijn gesloten, geldt doorgaans de oude algehele gemeenschap van goederen. Veel bezittingen en schulden vallen dan in de gemeenschap, al bestaan uitzonderingen. Bij huwelijken vanaf 1 januari 2018 geldt zonder afwijkende voorwaarden in beginsel een beperkte gemeenschap van goederen. Privéschulden van vóór het huwelijk blijven daarbij meestal buiten de gemeenschap, terwijl gezamenlijke voorhuwelijkse schulden en tijdens het huwelijk ontstane gemeenschapsschulden anders kunnen worden behandeld.
Huwelijkse voorwaarden kunnen een eigen regeling bevatten. Daarin kan bijvoorbeeld staan dat vermogens gescheiden blijven of dat inkomen periodiek wordt verrekend. Een niet-uitgevoerd verrekenbeding kan bij de scheiding alsnog een belangrijke rol spelen. Meer achtergrond staat op de pagina over gemeenschap van goederen en scheiding.
De tenaamstelling van een belastingaanslag geeft dus niet altijd het volledige antwoord op de interne draagplicht. Andersom betekent opname van een schuld in de gemeenschap niet zonder meer dat de Belastingdienst beide partners voor hetzelfde bedrag kan aanspreken. Aansprakelijkheid en draagplicht moeten afzonderlijk worden beoordeeld.
Welke belastingposten vragen extra aandacht?
- Inkomstenbelasting: controleer voorlopige en definitieve aanslagen, aangiften en fiscale verdelingen tussen partners.
- Toeslagen: de regels voor toeslagpartners en het einde daarvan zijn niet identiek aan de regels voor fiscaal partnerschap.
- Eigen woning: hypotheekrente, eigendom, bewoning en de verdeling van het eigenwoningforfait kunnen de aangifte beïnvloeden.
- Onderneming: bij een eenmanszaak zijn zakelijke belastingverplichtingen doorgaans persoonlijker verweven dan bij een besloten vennootschap. Ook bestuurdersaansprakelijkheid kan afzonderlijk aandacht vragen.
- Aanmerkelijk belang of beleggingen: overdracht of verdeling kan fiscale gevolgen hebben die niet direct als openstaande schuld zichtbaar zijn.
- Erfenis of schenking: een aanslag kan verband houden met vermogen dat volgens het toepasselijke regime privé is gebleven.
Bij ondernemingsvermogen is een uitsplitsing per belastingsoort en periode belangrijk. Lees daarnaast de aandachtspunten bij scheiden met een eigen bedrijf.
Peildatum en het belastingjaar
Voor de ontbinding van een huwelijksgemeenschap is het moment waarop het verzoek tot echtscheiding wordt ingediend doorgaans belangrijk. Voor waardering, fiscale verwerking en feitelijke betaling kunnen echter andere momenten relevant zijn. Leg daarom niet alleen een algemene peildatum vast, maar beschrijf ook welke belastingjaren en aangiften onder de afspraak vallen.
Fiscaal partnerschap eindigt niet altijd op de dag waarop iemand verhuist of de echtscheiding wordt uitgesproken. Voor de inkomstenbelasting spelen in het algemeen zowel het ingediende scheidingsverzoek als het niet meer op hetzelfde woonadres ingeschreven staan een rol. Soms kunnen voormalige fiscale partners ervoor kiezen om voor het hele jaar als fiscale partners te worden behandeld. Of dat voordelig is, moet aan de hand van beide aangiften worden doorgerekend.
Voor toeslagen gelden eigen regels. Een wijziging van adres, huishouden, inkomen of partnerschap moet daarom tijdig worden verwerkt. Ga er niet vanuit dat een wijziging in één administratie automatisch overal doorwerkt.
Stappenplan voor het verdelen van een belastingschuld
- Maak een volledig overzicht. Noteer per belastingpost de soort belasting, het belastingjaar, de tenaamstelling, de dagtekening en de actuele betalingsstatus.
- Controleer de grondslag. Bekijk de aangifte, voorlopige aanslag, definitieve aanslag en eventuele correctie. Onderzoek of bezwaar of aanpassing nog mogelijk en zinvol is.
- Bepaal het vermogensregime. Raadpleeg de huwelijksdatum, huwelijkse voorwaarden en eerdere verrekenafspraken.
- Onderzoek wanneer en waardoor de schuld ontstond. Maak onderscheid tussen een privéverplichting, een gemeenschapsschuld en een ondernemingsgerelateerde schuld.
- Breng toekomstige posten in beeld. Reserveer zo nodig voor nog te verwachten aanslagen en verwerk mogelijke teruggaven.
- Spreek de interne draagplicht af. Leg vast wie welk deel draagt en of dit wordt verrekend met spaargeld, de woning of andere bezittingen.
- Regel de feitelijke betaling. Beschrijf termijnen, bewijs van betaling en de gevolgen van rente, kosten of niet-nakoming.
- Verwerk de afspraak schriftelijk. Neem een duidelijke belastingclausule op bij het opstellen van het echtscheidingsconvenant.
Welke documenten heeft u nodig?
Verzamel in elk geval de aangiften inkomstenbelasting, voorlopige en definitieve aanslagen, beschikkingen over toeslagen, betalingsregelingen, bankafschriften en correspondentie met de Belastingdienst. Voeg bij een onderneming ook jaarrekeningen, grootboekoverzichten en aangiften voor de relevante zakelijke belastingen toe.
Verder zijn de huwelijkse voorwaarden, de huwelijksakte, eerdere vaststellingsovereenkomsten en stukken over een eigen woning van belang. Bewaar ook bewijs van bedragen die na de peildatum door één partner zijn betaald. Een uitgebreidere checklist vindt u bij documenten verzamelen vóór een scheiding.
Vraag zo nodig een actueel overzicht van openstaande bedragen op. Een oude aanslag zegt niet altijd wat er inmiddels nog verschuldigd is, omdat betalingen, verrekeningen, rente of kosten kunnen zijn verwerkt.
Samengesteld praktijkvoorbeeld 1: aanslag op één naam en gezamenlijke fiscale keuzes
Een echtpaar heeft tijdens het huwelijk de aftrekposten in de gezamenlijke aangifte fiscaal verdeeld. Na het uiteengaan ontvangt één partner een hogere definitieve aanslag, terwijl de andere partner een teruggave heeft gekregen. De aanslag staat alleen op naam van de eerste partner. In het convenant stond uitsluitend dat belastingschulden bij helfte zouden worden gedeeld.
In deze samengestelde situatie kan de Belastingdienst zich voor de aanslag blijven richten tot de persoon op wiens naam deze staat. Tussen de ex-partners ontstaat discussie over de teruggave en de eerdere fiscale verdeling. Een bruikbare oplossing kan zijn om aanslag en teruggave gezamenlijk te beoordelen en het nettoresultaat volgens een afgesproken verdeelsleutel te verrekenen. Daarbij moet duidelijk worden vastgelegd wanneer de andere partner betaalt en wat gebeurt bij een latere correctie.
Samengesteld praktijkvoorbeeld 2: belastingschuld van een ondernemer
Eén echtgenoot had al vóór het huwelijk een eenmanszaak. Tijdens het huwelijk ontstaan achterstanden bij zakelijke belastingen en inkomstenbelasting. Het huwelijk valt onder de beperkte gemeenschap van goederen. Geld uit de onderneming is in dezelfde periode gebruikt voor de gezamenlijke huishouding.
In dit samengestelde praktijkvoorbeeld is het te eenvoudig om alle schulden automatisch als gezamenlijk of volledig privé aan te merken. Eerst moet per post worden onderzocht wanneer de verplichting ontstond, op wie zij rust en wat de huwelijkse voorwaarden of wettelijke gemeenschap omvatten. Ook kan relevant zijn of gemeenschappelijk vermogen is gebruikt om een privéschuld te betalen, of andersom. Een boekhouder, fiscalist en familierechtjurist kunnen ieder een ander deel van deze analyse verzorgen.
Mogelijke uitkomsten van de verdeling
De uitkomst hoeft niet altijd een gelijke betaling te zijn. Afhankelijk van het regime en de omstandigheden zijn onder meer de volgende oplossingen denkbaar:
- één partner draagt de volledige schuld omdat deze intern als privé wordt aangemerkt;
- beide partners dragen een overeengekomen aandeel, terwijl één van hen de betaling aan de Belastingdienst uitvoert;
- de schuld wordt verrekend met een belastingteruggave of met andere onderdelen van de boedelverdeling bij scheiding;
- er wordt tijdelijk een bedrag gereserveerd totdat de definitieve aanslag bekend is;
- partijen spreken een vrijwaring af voor het geval de Belastingdienst de andere partner aanspreekt;
- er wordt een betalingsregeling onderzocht wanneer directe betaling niet haalbaar is;
- bij blijvend geschil wordt de rechter gevraagd over de onderlinge draagplicht of verdeling te beslissen.
Een vrijwaringsafspraak biedt vooral bescherming tussen ex-partners. Zij voorkomt niet dat een bevoegde schuldeiser zich volgens de wettelijke regels tot de aansprakelijke persoon wendt.
Veelgemaakte fouten bij belastingafspraken
- Alleen kijken naar de naam op de aanslag en niet naar de onderlinge draagplicht.
- Aannemen dat ieder automatisch de helft van elke belastingschuld moet betalen.
- Geen rekening houden met nog niet opgelegde aanslagen of toeslagterugvorderingen.
- Een algemene belastingclausule gebruiken zonder belastingjaren, termijnen en bewijsstukken te noemen.
- Vergeten af te spreken wie bezwaar maakt en wie informatie aanlevert.
- Een betalingsregeling tussen ex-partners verwarren met instemming van de Belastingdienst.
- Belastingteruggaven buiten de verdeling laten terwijl bijbehorende schulden wel worden gedeeld.
- Zakelijke en privébelastingen zonder nadere analyse bij elkaar optellen.
Laat de financiële afspraken aansluiten op de rest van de procedure. Een overzicht van de formele route staat in de echtscheidingsprocedure stap voor stap.
Wanneer is professionele hulp verstandig?
Professionele beoordeling kan zinvol zijn als het om meerdere belastingjaren gaat, een onderneming betrokken is, huwelijkse voorwaarden uitleg nodig hebben of een bezwaar- of betalingstermijn loopt. Een fiscalist of accountant kan de fiscale positie doorrekenen. Een advocaat of notaris kan beoordelen hoe de schuld vermogensrechtelijk moet worden verwerkt en hoe afspraken juridisch worden vastgelegd.
Echtscheidingsprocedure.nl is geen advocatenkantoor. De informatie op deze pagina is algemeen en vervangt geen beoordeling van uw dossier. Wij kunnen wel helpen om de vraag te verduidelijken en, als dat passend is, doorverwijzen naar een deskundige.
Aanvullende juridische informatie
- Meer informatie over hulp bij schulden geeft aanvullende uitleg over betalingsproblemen, schuldoverzichten en mogelijke vervolgstappen wanneer directe betaling niet lukt.
- Rijksoverheid – scheiding aanvragen beschrijft de algemene procedure voor een echtscheiding en de rol van juridische bijstand daarbij.
Veelgestelde vragen over belastingschuld bij scheiding
Is een belastingschuld bij scheiding altijd gezamenlijk?
Nee. Dat hangt af van de soort belasting, de tenaamstelling, het moment en de oorzaak van de schuld, het huwelijksvermogensregime en eventuele huwelijkse voorwaarden. De aansprakelijkheid tegenover de Belastingdienst moet bovendien worden onderscheiden van de verdeling tussen ex-partners.
Kan de Belastingdienst rekening houden met ons echtscheidingsconvenant?
Een afspraak in het convenant bepaalt in beginsel alleen wat tussen de ex-partners geldt. De Belastingdienst is daar doorgaans niet aan gebonden en kan invorderen bij degene die volgens de fiscale en invorderingsregels betalingsplichtig of aansprakelijk is.
Wat gebeurt er met een belastingaanslag die pas na de scheiding komt?
Een latere aanslag kan toch betrekking hebben op de huwelijkse periode. Onderzoek dan het belastingjaar, de grondslag, het toepasselijke vermogensregime en de belastingafspraken in het convenant. Een reserverings- en informatieclausule kan vooraf discussie beperken.
Kunnen we een belastingschuld verrekenen met de overwaarde van de woning?
Dat kan onderdeel zijn van de onderlinge vermogensverdeling als beide partners instemmen of als dit uit een beslissing volgt. De verrekening neemt de betalingsverplichting tegenover de Belastingdienst niet vanzelf weg. Leg daarom ook vast wie de aanslag feitelijk betaalt.
Wie helpt bij een ingewikkelde zakelijke belastingschuld?
Vaak is een combinatie van deskundigen nodig. Een fiscalist of accountant kan de belastingposten analyseren, terwijl een familierechtadvocaat of notaris kan beoordelen hoe de schuld in de scheiding moet worden behandeld. Echtscheidingsprocedure.nl kan algemene informatie geven en zo nodig doorverwijzen.